Eine plattdeutsche online-Zeitschrift

Category archive

Allgemein

image_pdfimage_print

Nettelkönning 6: Sport

in Allgemein by

De neijeste Utgave van den Nettelkönning befatt sik met ene van de mooiste Nääbensaken, de een finnen kann: Sport. Mass Lüe drievt sülvst Sport of freut sik doaröver, Lüe tautokieken, de Football späält of rieden dait. Dat is in Mönster jüst so as in Bremen, Hamburg of Dortmund un Magdeburg.

De Bidräge van düsse Utgave:

Ok in düsse Utgave giff dat ene Lektion in den Spraokkurs Westfäölsk un een Rezept to’n naohkooken (Haferflocken-Bananen-Kookjes).

Wi wünscht Jau veel Pläsier bi’t Läsen!

De Nettelkönning

Amateursport in Mönster

in Allgemein by

Nu da de Winter vorbie is un de Sünne weer schient, kunn man uuk mal an de frische Luft gahn un Sport moaken. Wunner kunn ick dat in Münster doun?

Doartou güftet in Münster taalrieke Geläägenhaiten. So güftet alleene 33 Sportverine, de mehr als eene Sportart anbeert. Dat bünt nich bloß de „Klassiker“ as Football, Handball of Lopen, sonnern ook dee een of annere Besünnerheit. So kunn man in Woater toun Beespeel Rudern un Angeln un in de Luft kunn man Segelfleegen. Well aber leever up de Strate unnerwegens is, vör den güftet von Mai bis September an den ersten und darten Freijdach in Monat de Skatenight. Bi düsset Event skatet up tou 4000 Lüe  dör de Stadt (Woar masse Arbiet dit is, kunn man HIER lesen). De wall grötste Väälfalt bäiet de Westfälische Wilhelms-Universität in ehren Hochschulsport an. Dat Angebot von över 150 Sportarten nutztet över 25.000 Lüe jede Wääke un et is nich bloß för Studeerende un Mitarbeiter von de Universität, sonnern för alle. De wall besünnerste Sport is „Quidditch“. In den Harry Potter Filmen is dat de beliebteste Sport von de Töveerer. Up fleegende Bessens versökt de Speeler „Tore“ tou erzielen un en kleenen flinken Ball tou erwischen, den Schnatz (well sück dat nu nich vorstellen kann, kann sück dat uuk hier ankieken ). Nu kann in unsere Welt de Bessen nich flegen und so habt sück eegene Regeln för nich-Töveerer utbeldet (dat kann man sück hier ankiecken ).

Dat bünt nu so eenigeMöglichkieten um för sück of im Team tou trainieren, well nu Lust haff bi een Groterignies sine Sportlichkeet mit anneren tou verglieken för den haff Münster, dreij Möglichkieten. In de Münsteraner Königsdiziplin, dat Radföhrn güft et de Sparkassen Münsterland Giro. Tou Fout is dann de Volksbank-Münster Marathon de Höchtepunkt. Bi düssen loopt jedet Joar mehr as 9000 Lüe mit. För WEN bloß lopen tou min is, de kann uk den Sparda-Münster City Triathlon moaken. Doar kann man 1,5 km Schwimmen,  40km Radförn und 10 Lopen of uk bloß de Hälfte.

Düs is blot een groben Överblick över de Möglichkeiten in Münster, in de Links unnen finnet Ih noch mehr Infos.

Düssen Bidrag is schreewen in Emslänner Platt.

Quellen:

https://muenster.hochschulsport-nrw.de/angebote/aktueller_zeitraum/index.html

https://www.muenster.de/mehrspartenvereine.html

De NatuurGenöttRout

in Allgemein by

Radd fahren mit all Sinnen – dat verspreckt de nee Raddrout von de Natuurschuulstation Mönsterland NABU, de sik an begeistert Radd-Leevhebber un Geneters richt. Op en sowat 160km good utboot  Wegnett föhrt de Natuur-Genütt-Route dör de Walden, Gröönlannen un Felden vun’t Mönsterland. So kann een to’n Bispill dör de moje Eemsaue, de Boombargen off das Venner Moor radeln un wannern. Langs de Slössen un Waterbörgen hett düt Nett veel mehr to beden. Dat Besünnere vun düsse Rout: se föhrt nich blots dör de eenmaal Natuur, se lett se ehr Besökers ok spören. Een puur Beleevnis-Raddtour.

In eng Kooperatschoon mit den düütschen Hotel- un Weertskuppenverband (DEHOGA) hett de Natuurschuulstation Mönsterland NABU Bedrieven ut de Gastronomie utwählt, de Spezialitäten ut de Regioon op hör Spieskaart hebben. Tosamen mit frisk Mahltieden is et en wahrhaftig goode Daad, gemödelk in en Buurderee binanner to sitten. Dat Vörhebben NatuurGenöttRout entstunn ut den Infall herut, den regionaal Verstand to starken un üm de landschaftlik Vielfalt vun’t Mönsterland to faten. Wecke Aard vun Obst word in’t Mönsterland anboot? In wecke Jahrstied finnt een wild Bejen an’n Rand vun de Wegen? Nich blots för Kinners sünd dat interessant Fragen. Frisk Produkten ut de Regioon, faken ut ökologisk Anbau, köönt ünnerwegens direktemang bi de Buren in ehre lütten Hoffladens köfft werden.

För de Natuur sensibiliseeren

För de Umwelt un de Mooigheid vun de Natuur to sensibiliseeren un düsse düürsaam to schütten, daarup kümmt et de Natuurschuulstation Mönsterland in’t Besünnere an. De Touren sünd för Familien licht to beföhren un ok Sportfahrers kümmt op hör Kösten. De meesten vun de Streken vun de Fahrraddrout lett sik äs Daagsutflug beradeln. Äs lüttjen Urlaub in’t Mönsterland kunn dat heele Wegnett beföhrt werden. Kansen to’t Övernachten lett sik sünner Problemen finnen.

Dat Geleidprogramm un wiedere Informatschoonen to de NatuurGenöttRout kriegt Se bi de NABU-Naturschutzstation Münsterland un ünner www.naturgenussroute.de

Quell:

http://www.ruhr-guide.de/freizeit/radfahren-und-radtouren/naturgenussroute-im-muensterland/12888,0,0.html

Peerdesport in’n Mönsterland

in Allgemein by

Wenn dat üm Peerdesport geiht, is dat Mönsterland de eerste Adresse. Allennig in Mönster giff dat 30 Vereine för Rietsport un in Borken of Coesfeld süht dat nich anners ut. In Warendorf heff dat dütske Olympiade-Komitee för Rieeräi siet över hunnert Johr sienen Hauptsitz. Säi organiseert den Spitzensport bi de nationale Meesterschupp un de Olympischen Spiele. Wat maakt dat Mönsterland nu besünners för Peerdesport. Wecke Veranstaltungen giff dat över’t Johr in Mönster un in de Gägend?

Turniere in un um Mönster

Dat gröttste un bekannste Turnier in Mönster is dat Turnier der Sieger. To’t Ende van de Saison träffet sik de internationale Elite elket Johr in’n August. Ut den Schloßplatz wäerd för dräi Dage een Turnierplatz, wo de Sportlers in de Disziplinen Dressur un Springen mehre Priese haolen käönt. In’n Januar is de K+K-Cup heel belangeriek för Rietsport. Dat nationale Turnier duert fief Dage un finnet in de Halle Münsterland statt. Düsse Johr häbbt över 30.000 Lüe dat Spektakel bekiekt. Dat wichtigste Turnier steiht man ers in’n September an. In Warendorf wäern de Bundeschampionate utdraogen. De wäerd offiziell dat „Schaufenster der Pferdezucht“ nöömt, weil doa junge Peerde und ähre Rieer in’n Wettbewerb staoht. Butendem wäerd nich blots Springen un Dressur, sünnern ok de Disziplinen Fahren un Vielseitigkeit prüfet.

Wat giff dat änners?

Ok kulturell un in de fräie Tied kann dat Mönsterland för Peerdefrönde wat bieten. In’n Allwetterzoo Münster ist dat Westfälische Pferdemuseum, dat de Geschichte und de Kultur van Peerde de Besöikers näöher breng. Vör aal för Kinner bünt de Pferdeshows, wo verschedene Peerderassen wiest wäern, eene mooie Saake. Siet een poar Johr häff dat Mönsterland ok ene äigene Rietroute, de de Kreise Borken, Coesfeld, Steinfurt, Recklinghausen, Warendorf un Münster metenanner verbinnet. De is över 1000 Km lang un van vääle Rieers geern lien mäögt.

Waorüm nu dat Mönsterland?

Dat Mönsterland is een grooter Däil van Westfaolen un Perde bünt siet mehre Johrhunnerte in Westfaolen tohuus. De Rasse „Westfale“ is för den Rietsport heel bekannt. De erste Rietverein in Dütskland was de Westfälische Reitverein in Mönster un ok vandaage maakt sick Mönster een Naomen as Rieerstadt. Ingrid Klimke un Helen Langehanenberg hebbt baide in Olympia Medaillen holt un bünt gebürtig ut Mönster. Säi häbbt ok ähre Trainingstätten in de Gegend. Een ännere Grund, warum hier de Peerdesport so groot is, is man rächt äinfach. Dat giff masse Platz un vääl Natur, üm Peerde to tüchten un sick met em to bewäggen.

Düsse Bidrag is schriewen op Emslänner Platt

Kohfladen-Roulette

in Allgemein by

Eene masse Lüü bint innen Footballvereen off maakt ne Oart vun Breedensport. Man dat giff een hoochdramaatsch Speel, wat middewiel in ganz Düütschland verbreedt is: Kohfladen-Roulette off Kohfladen-Bingo. Dat entstunn ursprünglick as Tietverdriev för langwielte Buern. Hüüt gifft‘ dat Speel bi Dorp- un Sportfesten för’t Pläseer un för’n goden Zweck.

Wo geiht dat?

Kohfladen-Roulette is ganz eenfack. Bi’t normaale Roulette landt eene Kugel up een nummereert Feld. Well de richtige Tahl tippt harr, de hett dat Speel (un dat Geld) wunnen.

Bi’t Kohfladen-Roulette is de Kugel jüst ersett dor de Schiet vunne Koh. Et werd eene Wischke off een Feld afstooken. Up düsse Flaag bint mit Kried Quadrate – meest so üm un bi 1m² – tekent un wie bi’t Schachbrett nummereert. Eene Flaag vun 20 mol 20 Meter gifft 400 Quadrate, up de man setten kann.

All Deelnehmerschen un Deelnehmers mott nu de Wetten afgeven. Pro Quadrat giff’t meest een Limit för de Antahl vun Tipps, et is aver nix dorbi, gliek up mehrere Felder to setten.

De Koh kümmt in’t Speel un up de Flaag. Nu heet dat töven, bet de Natur so ähren Loop neem deit. Nu is dat so, dat dat nich jümmers passeert. För düssen Fall gifft dat meest eene begrenzte Tiet vun faken 30 off 45 Minuten pro Runne. Gifft dat kien Scheet vunne Koh in düsse Tietspann, so gellt ton Bispeel de Stellung vun de vörste linke Hoof an’t Ende vunne Runne. Dat Quadrat, wo de denn steiht, is dat Gewinnerfeld.

Ok de Grötte vun de Fladen is faken reguleert. As Fladen geelt meest, wat 10 cm breed is. Liggt dat up mehr as een Quadrat, so warrt de Gewinn updeelt – solang up all Quadrate 10 cm Kohschiete is. Dat ganze warrt denn vun een Sachverständigen utmeet. De Gewinner(s) kriggt nu de Jackpot.

Villicht gifft dat ok een Koffladen-Roulette in diener Neegde. Probeer dat ut – aver pass up: Glücksspeel kann süchtig maken.

Sprachkurs Westfäölsk — Lektion 5

in Allgemein by

Dies ist ein kleiner Sprachkurs für das Westfälische bzw. Münsterländer Platt. Hier geht’s zu den Lektionen 1, 2, 3 und 4.

Kurze Ausschnitte aus Alltagsgesprächen geben Beispiele für die Sprachanwendung. Anhand kurzer Übungen kann der Inhalt der Lektionen nochmal wiederholt und eingeübt werden.

Viel Spaos bi’t Westfäölsk küern!

Lektion 5

In düsse fiefde Lektion geiht dat üm dat Perfekt. Dat beschrifft inne
Kiëgenwart afslutene Vüörgänge un is bi’t mündlike Küern de miärst brukte Tietform, üm de Vörgoanhait uttodrücken – jüst so, wu in’t Hauchdüstke auk.

Dat Perfekt sett sik tosammen ut dat Hilfsverb hebben (‚haben‘) of sien (’sein‘) + Partizip Perfekt.
Bi Verben, wao dat öm Bewäggung geiht, wätt sien brukt, bi annere hebben.
Änners as in’t Hauchdütske gifft dat bi dat Partizip Perfekt kiene ge-Vüörsilve:

Ik heff lesst (Ich habe gelesen)

Ik sin laupen (Ich bin gelaufen)

Die Hilfsverben sien und hebben

Hilfsverb sien
Hilsverb hebben

Sprachkurs-Übung

Sett de richtige Formen för’t Perfekt in:

  1. Ik ____ vun’ne Flooghaven Mönster-Ossenbrügg noah Mallorca flaigt.
  2. Du ____ joa al Fleesk bi de Slächter inkofft.
  3. Wat ____ du diene Moder in’n Breev schriewen?
  4. Up dat Konzert ____ he sien Broder saihn.
  5. Öm Klock Fief ____ all noah Huus goahn.
  6. Gi ____ dör de Riägen laupen.
  7. Ik ____ de heele Nacht sloapen.
  8. Se ____ sik all tosamm up’pe Parkbank siätten.
  9. In de Binnenstadt vun Mönster ____ ik mi de Kiepenkerl ankieken.
  10. Se ____ all tosamm vanmuorn ankuemen.


Nettelkönning 5: Dat Ruhrgebiet

in Allgemein by

De Gägend tüsken Duisborg in’n Westen un Hamm in’n Osten, tüsken Lippe un Ruhr is lange Tied de wichtigste Industrieregion van Dütskland wäst. De Städte un Dörper wassen prägt dör Kaohle un Stahl un de Alldag van de Lüe dör harte Arbeid. Man dat dat nich allet was, wat dat Ruhrgebiet utmakt hätt, dat is vandaage up unnerscheidlike Wiese licht to säihn. Dat is ok Sport und Kultur, dat is de BVB un S 04 net as Bochumer Schauspielhaus un Weltärwe Zeche Zollverein. Un dat is de Vielfalt van de Spraoke, de plattdütsk prägt is un masse Inflüsse van andere Spraoken und Dialekten upnaohmen häff. Dat Ruhrgebiet häff masse Facetten un een paor dorvan bünt in düsse Utgave van’n Nettelkönning upschriewen:

Dat giff ok in düsse Utgave ene Lektion in den Spraokkurs Westfäölsk un een Rezept to’n naohkooken (Schlodderkappes). Ganz näi is de Rubrik „Ik moak di Platt!„, de sik üm Wöer kümmen daiht, de eens in’t Plattdütske (naoh) nich finnen kann un för de sinnige Vörschläge makt wärd.

Wi hoopt, dat Se de Bidräge van de nu all fiefte Utgave van’n Nettelkönning met Pläsier läsen daiht un wünscht jau ene bsinnlike Wiehnachtstied und allet Gaude för 2019!

De Nettelkönning.

Ik moak di Platt!

in Allgemein/Kultur by

Dat Plattduitsche is een olde Spraak und tougliek een Spraak, dat vondaage protet wat und so ook Wöer för neije Dinge brukt. In disse neeie Kategorie versökt wi – mit een Knipöge – plattduitsche Begrüppe  vortouschlogen und so dortou bitoudragen, dat dat Plattduitsche  modern und lebendig blief. Dat et all hella lebendig is un ok Wöer haff, de dat Hochduitsche goud bruken kann, wiest us de neiste Utgabe von Duden. Dor hebt se nett dat Wort „Tüdelkram“ upnohmen. Hier nu n poor plattduitsche Infälle vör neije, hochduitsche Wöer:

  1. Smartphone

Smartphone, Substantiv, n.: Een handliches Gerät, dat fast so masse kann as een Computer:

Düvelsgerät (as n Düvelskerl )

 

  1. Emoji

Emoji, Substantiv, m.: Een kleenet Bild, dat man in Noarichten of Emails don kann. Meestiet bünt dat Gesichter of kleene Personen, de bestimmte Geföhle doarstellt.

Geföhlken

 

  1. Work-Life-Balance

Work-Life-Balance, Substantiv, f.: Arbiet und Freetiet bünt utglieket:

Kien Beer vör Veer.

 

Nettelkönning 4: Plattdütsk un Medien

in Allgemein by
  • IMG_0378.jpg

För masse Lüe is dat Plattdüütske alleene ene Spraoke, de in’n Alldag bruukt un mäisttiet ok blots praotet ward. Man dat giff ene heele Riege van Biespäile, de wieset, dat Plattdüütsk in unnerschäidlike Medien to finnen is. Dat geiht los bi Bäuker of Kolumen in Zeitungen, de up Platt schwräiwen bünt, dat geiht wieder met Musik, Radion of TV-Sendungen un dat makt ok bi de Näien Medien as WhatsApp of YouTube nich Halt. In düsse Utgave van’n Nettelkönning schöll dat daorüm um Plattsdüüsk in de Medien gaohn.

Plattdütsk is vandage ene wichtige Kulturspraoke in Norddütskland. Dat wiest sik uk daorin, dat Platt in den Medien jümmers belangrieker ward un ok dör de Politik fördert ward. In de norddütske Bunneslänner is Plattdütsk as Regionalspraoke dör de Sprachencharta besünners schütt, wat ok to’n Biespäil för dat plattdütske Theoter gaud is.

Düsse Bidräge häbbt wi för de Utgave 4 van’n Nettelkönning schräwen:

Ok in düsse Utgave giff dat Wäer Bidräge in de Kategorien Essen & Trinken un Sprachkurs:

Veel Vergnäugen bi’t Läsen!

Theater op Westfäölsk Platt

in Allgemein by

Theater op Westfäölsk Platt giff et Masse in de Region. Ene Riege Laienschauspäälgruppen häbbt elke Johr een Stück, wat se an een poor Dage opföhrt. Allenig in Mönster giff et vääle Späälgemeinschaften, to’n Biespääl in Nienberge, Gelmer un Albachten. Düsse Johr häbbt säi ähre Stücke in’n März upföhrt un nu is ersmaol Sommerpause. De Freilichtbühne Kahle Wart in Hüllehorst späält man ok in de Sommermaonde. Düsse Saison wäerd dor „Däi Rousenkräig“ wiest – Ene Geschichte üm enen Hobbygärtner, de mit eenmaol meer to doon hat as siene Rausen to flegen, denn sien Familienfrääeden staiht up’n Spääl. Termine giff et bes ton‘ 26 August (Kiekt hier för wiedere Infos).

De Niederdeutsche Bühne Münster häff ene heel lange Tradition, is säi doch al 1919 grünnet worden. In de lesten Johr häff sik de Theatertruppe met Stücke van ene groote Bandbreite utenanner sett. So wörn ton‘ Biespeel Goethes ‚Faust‘, de Kriminalkomödie ‚acht Fraulüü‘ un ‚Malatt in Kopp of de Hypochonder‘ dorbi. Leste is de plattdütske Version van Molières ‚der eingebildete Kranke‘. De is nich blots up Mönsterlänner Platt översett, man wörd ok in dat 17. Johrhunnert nao Mönster leggt. „Tingeln un Spiëlwiärks“  hett ene annere Aktion van de Niederdeutsche Bühne. De Schauspielers späält ok för private Fiern. Maol bünt dat lustige Stücke, maol bünt man ok lüttke Szenen to’n Naodenken.

De Abendgesellschaft Zoologischer Garten häff ene lange Tradition äs the Niederdeutsche Bühne in Mönster. De Verein wörd al in’n 19 Johrhunndert grünnet. Säi späälden ennmaol in’t Johr üm Wiehnachten een Stück ol Platt, woamet de Zoologische Garten, de daomals näi was, fördert wörd. Ers in de lesten Johre häff dat van düsse Theattergruppe kiene Stücke mehr gääwen, wat to beduern is.

Tau’t Ende van düsse Johr giff et in Mönster ok weer Theater op Platt. De Niederdeutsche Bühne wiest ‚Drei Mannslüü in Snei‘. Dat Stück is nao den Roman van Erich Kästner up Mönsterlänner Platt schriewen un fiert in’n November siene Premiere in’n Theater Mönster.

Düsse Bidrag is schriewen op Emslänner Platt

1 2 3
Go to Top