Eine plattdeutsche online-Zeitschrift

Author

Erlentrillich

Erlentrillich has 16 articles published.

image_pdfimage_print

Pilgern

in Allgemein by

Pilgern is een olde Sacke, de Lüe moaket hebt ut religösen Grünnen. So kunn man Buße doon of sin Gott danken. In de lessen Joar is dat Pilgern ook bi nich so religöse Lüe heel in Mode komen. In de alltägliche Sproakgebruk is „pilgern“ all lange ook een Wanderung of Fahrt to een besünneres Ereegnis.

De Jakobsweg is wall de bekannteste Pilgerwech bi us in Europa. För Muslime is een Pilgerung na Mekka, de Hadsch; is von de Religion vorschreeven. Ook in Hinduismus und Buddhismus güfft et veele Wallfahrtsorte. In düssen Artikel wull ick een paar Pilgerrouten in Dütschland vörstellen.

De Jakobswech

Tounächst tou den Jakobswech. De Jakobswech haf een lang Tradition. Dat Enne is dat Grav von den Apostel Jakobus in Santiago de Compostela in Spanien. De Ursprung davon lech in de Glöwen, dat Jakobus Spanien missioniert haf. Disse Legende wat wider utbaut und gewünn an Bedüdung dadör, dat Jakobus as denn Schutzheilligen von de Region un as Schlachthelfer seen wat. Sit de 1970iger Joar pilgerten ümmer mehr Lüe denn Wech. Besünners sit Papst Johannes Paul II. süwes den Wech gaan is. Een tomünnest skurrilen Effekt ha dat Book „ich bin dann mal weg“ von den Entertainer Hape Kerkeling. 2007 – een Joar na dat erschienen- weern binoh 60 % mehr Dütsche up den Pilgerwech. In Dütschland wat de Jakobswech erst sit 1992 utwieset. Doabi güfft et verschiedene Wege. Insgesamt is de Jakobswech nich eene bestimmte Straate de na Santiage de Cmpostela föhrt, sonnern een Netz. Et geef uk den Spruch: „El camino comienza en su casa“ (De Wech fängt in jaue Huus an.) De dütsche Jakubswech haff över 30 Strecken, de man gahn kann.

De Jakubswech in Münster. Bild: Timo Schürmann

Hümmlinger Pilgerwech

Een masse lütkeren Wech is de Hümmlinger Pilgerwech. De Hümmling is een Region in Osten von den Landkries Emsland in Niedersachsen. De Gegend is präget dör masse Buerei, Feller und masse Heide. Ook bünd dor nich masse Berge wat et eenfach för een Pilgerschaft moaket. De Wech haf fief Ettapen de eenzeln of nananner lopen wern könnt.De Wech wat bedrieven von een eegnen Verien un jährlich güfft et ook organiseerde Pilgertouren, woar man de Nacht in de Bildungsstätte Clemenswerth verbrocht. De Bildungssstätte is unnerbrocht in een oldet barocket Jagdschloss. Dorbi kann man de Ruhe up sück wirken laaten un villechte uuk n Schwenker tou de Hühnengräver moaken.

Pilgern is för veele een goude Möglichkiet eenfach ma Ruhe in den Alltag to bringen un de Gedanken vörnanner tou bringen. Ook is et eene prieswerte Möglichkiet tou riesen. Well nu Lust bekomen haff finnet mehr Infos unner:

Düssen Bidrag is schreewn in Emslänner Platt.

Ik moak di Platt

in Allgemein by

In düsse Kategorie watt een Wort vorschlaget, dat et so in Plattdütsch vilechte noch nich güff. Dorbie is de Vorschlag meest nich so ernst gemeent. Biet Thema Urlaub haff man masse Infälle: Strand, Sünne und viellechte ook n feinet Getränk inne Hand. Un viellechte ook een Getränk, dat man in de Heimat so nich drünkt: een Cocktail. Dat bünt meest soite Getränke mit Saft of Limonande un een stärkeret alkoholischet Getränk as Rum of Schnaps. Un doar hab ick dacht: wor würd de ölleren Lüe in mien Darp dat bestellen un dat schull dat plattdüsche Wort ween:

Saftgedöns.

Dat Wort spiegelt de norddütsche Mentalität – find ick – goud weer, de Sacken nich tou ernst tou nehmen un nich tou veel Schnick Schnack tou moaken.

50 Joar Sendung met de Mus

in Allgemein by

De Sendung mit de Mus wat 50 Joahr old und wi gratuleert von Harte! Sit 1971 erklärt us de orangene Mus mit den klickenden Ogen un de blue Elefant de Welt un bringt us to lachen. Un mit us meen ik nich bloß de Kinner för de es dacht is. Dat dörschnittliche Öller von de Touschuuer is 40 Joahr, weil Öllern un Grotöllen dat meestiet mit de Kinners tousome kieket. Un ook bi mi sin de meesten Erinnerungen an de Mus mit minne Grotöllern verbunnen.1970 ha Gert Müntefering de Idee für de Sendung. De erste Utgabe was ohne Wöer un ha eene Geschichte von de Mus im Laden. Ut düssee Geschichte is loterde muss worn, de wi alle kennt. Sit doamals gaf et öwer 2300 Sennungen un taalrike annere Formate. So lapt regelmäßig upn Samstag de Sendung „Frag doch mal die Maus“. De Mus haf ook eegene Computerspeele, Speeltüch und Böker, darunner ook een eegenet Kochbook. Man kunn de muss ook in eeren eegenen Musem in Köln besöken un för dat Jubiläum güff et sogar een eegene Briefmarke von de deutsche Post.

Lach- un Sachgeschichten

De Sendung bestaht ut Lach- un Sachgeschichten. De Sachgeschichten is dat wat us as erstet infüllt. Armin, Christoph (de mit de gröune Pullover) un de anneren vertellt us masse spannende Dinge. So haf de us leert wor Schippe baut weert, wor de Bundestach weelt weert und woar de Löcher in den Käse kumpt. Tüschken de Sachgeschichten för Kinner, von de masse Erwassene net so veel lernt hebt, güft et de Lachgeschichten.

Dat bünt karte Filme -mit een in sück geschlossene Geschicht. Masse kennt Käpt’n Blaubär. Een ollen Kapitän, de sin Kumpel Hein Blöd un sine Kindskinner n Schwung ut sine Jugend vertellt, bi de man sück ümmer frocht worveel dor van stimmt und wat allet Seemannsgarn is. Een annere weerkummende Figur is Shaun dat Shaarp. Een kluge un frechet Schaarp, dat ümmer weer denn Scheeper un överlistet.

Wi wünscht de Mus tou eern Jubiläum, dat et noch masse witere Folgen güff und dat wi noch masse leern kunnt. Un um et mit de berühmten Worte ut dem Intro tou segen: Dat was Emslänner Platt.

Quellen

https://www.wdrmaus.de/

https://de.wikipedia.org/wiki/Die_Sendung_mit_der_Maus#MausShow

Ik moak di Platt!

in Allgemein by

In düsse Kategorie versöket wi Wööer tou finnen för de es keine Plattdütsche Utdrücke güfft. Dat is meest nich mit een Knippooge tou verstaan un so uk dissen VORSCHLAG. Jedet Joar güfft et een Jugendwort des Jahres. De Langenscheidt Verlag haff et ursprünglich moaket um een Lexikon tou de Jugendsproake tou beweern. Nach veel Kritik haff se sück entschieden dat et düsset Joar een Ofstimmung güff. Wonnen haff dat „Cringe“. Dat ment dat man sück för well anners schämt. De Moderatorin Susanne Daubner haff et in de Tageschau goud erklärt:

https://www.tagesschau.de/multimedia/video/video-937035~player.html

Nu güfft et all een Redewennung för düsset Geföhl:

Dor kringelt sück mi de Footnagels up!

Un dor steckt dat cringe all in kringeln (wenn wi dat mit C schrieweln wulln).

Schach – dat königlicke Speel

in Allgemein by

Schach is een tradiotnellet und manch eene mach seggen : verstufftes Speel. In de aktuelle Situation is et so beleevt as lang nich mehr. Dat Speel is een goude Übung för dat strategische Denken un man kunn et vondaage leecht gegen annere Lüe speelen, nämlick över dat Internet. In dissen Artikel will ik de wichtigsten Regeln vertelln und geev jou eenige Hinwiese, woar ih dat üben und gegen annere speelen kunnt. Twei Lüe speelt gegennanner un versöket den annern Könning so to bedrängen, dat he nicht mehr fliehen kann.

Fangt wie mit denn Figuren an:

De König

De König is de wertvollste Figur. Man muss uppassen, dat he nich schlagen wern kunn. He kann in jede Richtung een Feld trecken

De Dame

De König muss beschützt weern, over de Dame is de mächtigste Figur. Se kunn sowohl up de Geraden as ook up de Diagonalen so wit trecken as se wull.

De Loper

De Loper kann up de diagonalen so wit trecken as he wull. Aver he haff eenen Nachdeel: He kunn nich de Farbe wesseln, so güfft et eenen Loper for witte Feller un eenen för schwatte.

De Turm

De Tum kann up den Geraden so wit Trecken as he wull.

De Springer

De Springer is een Noarkämpfer. He Kunn in jede Richtung 2 na vörn un een tou sitte gahn. De grötste Vordeel is dat he över annere Figuren röver hüppen kunn.

De Bur

De Bur kann bit erste Mal twee na vörn gaan und dann en Feld. Dat besünnere is, dat he schräg annere Figuren schlagen kunn.

Nu güft et noch twee besünnere Regeln de erklärt weern möt: De Rochade un dat schlagen in vorbigahn (en passant).

Rochade

Wenn König un Turm noch nich trecken heff, de König nich in Schach steiht un keen Feld angriffen werd, kunn de König twee Feller na eene Site gahn und de Turm „springt“ röver.

In vorbiegahn (en passant)

Wenn een Bur twee Feller na vörn geiht und somit neven een gegnerischen Bur treckt, kann he schlagen weern as wenn he nur een na vörn gaan was. Dat geiht bloß direkt wenn de Bur twee na vörn treckt.

De Grundstellung

So weern de Figurn upstellt un dann könt ih all loslegen.

Nu weetet ih, woar de Figuren treckt, aver um to speeln bruckt et vor allem Övung. Ick wies jou noch n paar Möglikieten toun öven und lernen.

Bi de Videoplattform YouTube güff dat masse Anlietungen un Lüe de eenen goude Tricks verraten:

De Groote Griech heff eene Riege von Videos för Beginners (un ick glöv, he doit dat masse beeter as ick): https://www.youtube.com/channel/UCqY4_uXyOSwpbPpO4qiNDVA

Grotmeester Niklas Huschenbeth heff ne menge Tricks und Tipps

https://www.youtube.com/channel/UCff5JEkDXMkj2oPe_B2eMXQ

Speelen könnt ih bi disse beeden Siten:

lichess.org

Chess24.com

Veel Spaß!

Dissen Bidrag is schreewen in Emslänner Platt

Ik moak di Platt!

in Allgemein by

De aktuelle Situation bringt masse Neet mit sück un masse Dinge up de man sick ersmal inlassen mut. In düsse Bidräge willt wi eegentlich Wöer finnen för Begrippe, de et so noch net up Platt güff. Mangesmal bünt de Lüe aver drocker as wi un dat is us dann een besünneres Plesir.

Um et den neijen Corona-Virus schwor tou moaken, möt wi alle nu Schnute un Nas ofdecken . De Mask heff nu een kreativen Nom kriecht: De Schnutenpulli as wi et all hier seen kun:

In düssen Sinne: bleevet munter un passt upeenanner up!

Theater in’t Münsterland

in Kultur by

Dat plattdütsche Theater is eene von de wichtigsten Oorte, woar de Sproak noch proatet wat und tou seein is. Meest in lustige Stimmung wat dat Stück kiecket und klönt. Doar kann man seeien, dat Plattdütsch lebendig is und Spaß moakt. So een Theaterbesöök is een geselliget un kulturellet Erignis und lohnt sück. Daför habt wi hier een kleene Tousammenstellung von plattdütschen Bühnen in un um Münster:

Plattdeutsche Bühne Haltern

De Bühne güfft et all sit 1988 un is de Verien is dat ganze Joar aktiv. Düsset Joar wat dat Stück „De Banküwerfall“ upführt. Tickets un Termine güft et hier:

https://plattdeutschebuehnehaltern.jimdo.com/

Niederdeutsche Bühne am Theater Münster e.V

Eene noch längere Tradition haff de Niderdeutsche Bühne am Theater Münster e.V. . De fiert düsset Joar dat hunnerste Jubiliäum. Doarför gäv es taalrieke (un verdiente) Fierstunnen. De Höhepunkt von disse Fierlichkieten is dat Stück “ En Midsummernachtsdraum“ von W. Shakespeare. Hannes Demming haff översettet. Termine un Koarten hier:

http://www.niederdeutsche-buehne-muenster.de/

Laienspielschar Nienberge

Ook in Nienberge kunn man plattuitsche Ufföhrungen seihn.. Düsset Joar wat eene Komödie mit denn Titel „Dumtüüg to twwet“ upföhrt. Dat Stück is von Erika Elisa Karg. Termine un Tickets:

https://theater-nienberge.de/one-pages/Theater2020/index.html#home-section

„Lach män lück!“ aus Münster-Albachten

De plattduitsche Speelgemienschaft föhrt sit 1978 jedet joar um de Wintertiet een Stüc up und unnerhölt so de Lüe und erhöllt de Plattduitsche Sproak. Düsset Joar wat dat Stück „Trudes Bude“ speelt.

https://www.plattdeutsches-theater-albachten.de/

Plattdeutsche Laienspielschar Nottuln e.V.

In Nottuln geiht et – tuminnest in den Titel – fröhlick tou. Doar war dat Stück „Drei Korn un een Söten toviell“ speelt, woar et um de Folgen von een lustigen Omd. Tickets und Termine hier:

http://plattdeutschelaienspielschar.de/

Düss is blot een unvollstännigen Öwersicht un et güff noch masse annere Bühnen. Wenn ih noch annere Theater kennt of süwet speelt, schriew dat gerne in de Kommentare unner düssen Bidrag.

Düssen Bidrag was schreeven in Emslänner Platt.

Ik moak di Platt!

in Allgemein/Sprache by

In düsse Kategorie geiht dat normalerwiese dorum, Wöer tou erfinnen för neie Begriffe. Düsset moal schöll dat anners ween. Um tou kieken wecke neijen Wöer dat so güff, hab ick Sieten tou Jugendsproak schmöckert. Dorbie is mi upfallen, dat es för masse Begriffe eegentlich moie plattdütsche Wöer güff. Een paar Öwersettungen Platt-Jugend/ Jugend- Platt:

Hirnblähungen: Jugendsproak för Dummtüch. Unsinn in Kopp of Blödsinn moaken.

Kurvenschuhe anhaben: Jugendsproak för dune ween. De Zustand in de man kummt wenn man masse drinket und in de man masse Dummtüch in Kopp haff.

Cornern: In Jugendsproak ment dat, an een Eck steihn un mit Frünnen schnacken un veelechte ook wat drinken of eeten.Up Platt is dat Klönen: Mit nette Lüe tousome stahn of sitten und dorbei schnacken, drinken un eeten.

Wart dat Plattdütske hochdütsk of dat Hochdütske plattdüsk?

in Sprache by

Dat de Dialekte un de Standardspraake sück gegensitig beenflussenk, was all ümmer so sit et ne Standardsprake güff. Dorbie was de Dialekt lange Tiet de normale Spraak um im Alltag tou kommunizieren. Ers JAHRESZAHL was et tounement verpönt in de Schoule of in offiziellen Situationen Plattdütsch tou proten. Öllern lehrten eere Kinners nich eenmal mehr Plattdütsch, WEIL se Angst haan dat de Kinners in de Schoule schlechter weern un toun Beespeel „den“ und „dem“ nich utnanner hollen könt. Kunn man also seggen dat de plattdütschen Dialekte hochdütschker worn sin?

Michael Elmentaler von de Universität Kiel secht, dat dat so is. He wist in eene Studie noar, dat in Vergliek mit den Dialekten von dat Ende von 19 Jahrhundert masse mehr hochdütsche Wöer verwendet wehrt und masse Wöer „hochdütsker“ woorn bünt. So göv dat fröer bloß de Form ‚Buddel‘ und nu güftet uk ‚Flasch‘ wat noar an dat standarddütske Wort ‚Flasche‘ is.

Umgekehrt güfft et aber ook eenige plattdüske Utsprachen in usen alltäglichen Gebruck, wenn wi denket, wi proatet Hochdütsch. Een Bespeel is dat Word ‚Zug‘. In Standarddütsch mössen wi eegentlich een langet ‚u‘ un ‚g‘ an Ende utsprechen, aver meesttiet protet wi ‚Zuch‘ mit een kurzet ‚u‘. Dat gült uk för de Wöer ‚das‘, ‚was‘ un ‚es‘. Oft segget wi ‚dat‘, ‚wat‘ un ‚es‘. Elmementaler stellt allerdings fest, dat düssen Gebruk öfter bi Öllere Lüe vorkomt. Jüngere Lüe protet ‚hochduitsker‘.

Bünt wi also up den Wech, dat alle blot noch Standardduitsk protet? Nee. Dorgegen is to seggen, dat sowohl de Dialekt as uk de „Mischung“ ut Dialekt und Standardduitsk in een Gespräch Ufgaven heff und so eenfach nich to ersetten is. Use Gespräke weern masse intöniger, wenn wi blot Hochduitske Wöer und Utspraken haan. Beespeele finnen sück in de Studie von Markus Denkler. Platt is ümmer noch eng tohope mit Nähe un vor allem mit fründliche Gespräke mit Familie und Frünnen. Düsse Verbindung nutztet wi. So is et häufig, dat wi Dialekt proatet wenn wi annere Lüe kegenproatet of kritiseert. So segget wi dör de Wahl von use Sproke: Wi bünt us nich eenig, aber menschlik bünt wi us trotzdem noch nah/ grön/ goud.

Wi seht also: Et güfft Tendenzen dat de Hochdütsken Influss gröter wat, aber wi brukt dennoch use Platt, um goud mitnanner uttoukomen.

Düssen Bidrag is schräven in Emslänner Platt.

Quellen:

Denkler, Markus (2007): Code-Switching in Gesprächen münsterländischer Dialektsprecher. Zur Sprachvariation beim konversationellen Erzählen. In: Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik 74 (2/3), S. 164–195.

Elmentaler, Michael (2008): Varietätendynamik in Norddeutschland. In: Sociolinguistica 22, S. 66–86.

Ik moak di Platt!

in Sprache by

Platt wat vandaage noch masse upm Land proatet un so ook in de Landwirtschaft. Un wenn de Buurn eent köönt, dann över dat Weer proaten und mangesmal ook kloagen. De plattdütsche Sproake heff also eegentlich genoog Wöer för dat Weer. De grote Hette, de wi dissen Sommer heff, sorget davör, dat wi Offköhlung bruket un so hebt wi twee Wöer, de vor allem dortau goud bünt:

1.Ventilator

Ventilator, Substantiv, m. : Een Gerät mit een Propeller, um de Luft tou bewegen.

Windpaddel

2. Siesta

Siesta, Substantiv,f.: In Spanien de tiet noa de Middacheeten, woar kiene arbieten möt.

Middachsloop

3. Softeis

Softeis, Substantiv, n.: besonders weiche Art des Speiseeises

Weekis

Go to Top